Deyimler

A

Açığı it yer, sahipsizi kurt yer  - Sahipsiz mal olmaz

Adın ne reşit sen söyle sen eşit  - Beni kimse dinlemiyor

Ağanın eli tutulmaz  - Gönlünüzden ne koparsa.      

Ağır olda batman gel  - Acele etme.

Ağzı açık ayran delisi - Her şeye bayılmak

Ağızda benden tarafa gönülde ana tarafında - Sözde beni destekliyor gönlünden annesini.   

Ağzını hayıra, kıçını bayıra aç  - Abuk subuk konuşma

Ala kıran baş kesen - Ortamın kabadayısı

Alaca karga altı ayda çıkar - Tırmanması çok zor.

Ali gibi oğul Erzingen’ de de yok  - Oğlum Ali’ nin benzeri hiçbir yerde yok.

Allah kökünü kuruta - Allah neslini kurutsun

Allah sana uyuz vere, kaşınacak tırnak vermeye – Alla sana dert versin derman vermesin

Allahın ateşi karnayn dola - Kötü bir beddua

Allah yerin dibine soksun - Allah canını alsın.

Anam olsun ağzı olmasın, babam olsun eve gelmesin - Evde herkes bana hizmet etsin.

Anandan emdiğin burnundan gelsin - Bütün işlerin ters gitsin.

Anası ne ki , danası ne ola - Armut dibine düşer

Arsız neden arlanır, çulda giyse sallanır.- Utanmaz.          

Aş buldun giriş, iş buldun sıvış - Uyanık ol               
At kaçtı, palan düştü - Ortalık çok karıştı
At bin cirit oyna - Çok geniş ve büyük
Atta kulun, yiğitte burun  - Herkesin önemli bir özelliği vardır.
Ay bacayı geçti - Zamanı geçti             
Ay bacayı savdı - Zamanı geçti
Ayaklarına kara su inmek - Ayakları çok yorulmak
Ayakları kud olmak - Ayakları çok yorulmak

 

B

Başta beyin kaynıyor - Aşırı derecede sıcak.

Ben kattım onu nağıra, o gitti girdi ağıra - Layık olduğu yere gitmedi.

Benden sonra gün görüp sefa sürmiyesin - Benden sonra mutlu olmayasın

Beşikten kalkan, kaşıktan düşen sokağa çıkmış - Herkes sokağa çıkmış

Bey evinden börek, kadı evinden kadayıf mı gelecek? – Ne bekliyordun ki?

Bilinmeyen aş , ya karın ağrıtır , ya baş - Bilmediğin işi yapmaya kalkışma

Biri soyuyor bir tulum çıkarıyor - Birbirini destekliyor.

Bizim it buraya balta getirdi mi?  - Saçma bahane uydurmak.

Boğaz hapsi olmak - Açlıktan ölmek.
Boynu altında galsın  - Beddua etmek. 

Boynu koltuğunun altında kalsın - Beddua etmek.

Boyunduruğa koşmak - Zor bir görev vermek.

Burnu da Karahisara kapı olur - Çok çirkin.

 

C - Ç

Cıcık fistanlarını yırtmak - Boşyere sevinmek.

Çağrılmadığın yerde görünme, çağrıldığın yere erinme – Davete icabet et.

Çocuk kundakta , gelin duvakta belli olur - Herşey ortamında belli olur

 

D

Daş atında kolunmu ağrıdı?   - Hiçbir iş yapmadın ki.

Deliye pösteki saydırmak  - Olmayacak işi yaptırmak.

Deliye post saydırmak  - Olmayacak işi yaptırmak.

Dere tepe dümdüz gitmek  - Herşeyi rastgele yapmak.

Derenin geçidi deliye yoklatmak - Beni deli yerine koyma,Tehlikeli işleri bana yaptırma.
Dış kapının mandalı - Hiç değer vermemek.

Dibde kotta ne varsa - Kıyıda köşede ne varsa.

Diline dil poposuna zil  - Hiçbir lafın altında kalmamak.

Don yerde top oynamak  - Yalnız kalmak.
Dumansız baca, kaynanasız koca - Dertsiz baş

Düğününde kalburla su taşıyacağım - Benden yardım bekleme.

Dünya tasatura gitmiş sen alaca danayı sorıysın - Asıl önemli şeyleri bırakmış önemsizlerle ilgilenmek.

Düğün görüp ağlamamış, Ölü görüp ağlamamış – Töre ve gelenek bilmiyor.

 

E

Efendime Söyleyim  - Söz söylerken gerekli kelimeyi bulamayan bir kimsenin kullandığı bir söz
Ekmeğini itler, yakanı bitler yesin - Pislikten kokasın.

Elin ağzıyla yılan tuttum onuda yalan tuttum - Başkasının sözüne inanıp yalancı çıkmak

El’ deki yara , duvardaki deliktir - Bir kimsenin acı ve sıkıntısı başkasına dert gibi görünmez

Eli işte gözü oynaşta - İşini özensiz yapmak.

En doğrumuz oraktan eğri  - Doğru ya da dürüst kimse yok ki.

Erin seni sağ sever , komşun seni tok sever - Evdekiler sağlığına, dışardakiler ise varlığına bakar

Erindiğinen eşeğe (ayıya) dayı demek - Çok üşengeç olmak.

Eşeğin büyüğünü ahırda unuttuk  - En önemli şeyi unutmak.

Eşşekten düşmüşten beter olmak  - Çok beter olmak.

Evde büyük olacağına dağda deli ol - Bütün dertler evin büyüğünü bulur.
 

F - G

Ga dey ekmek, gı dey şarap  - Durmadan yemek için birşeyler istemek.

Ganı gaynamak - Kanı kaynamak

Gazı goz, gelini gız anlamak  - Herşeyi yanlış anlamak.

Gelin ata binmiş, ya kısmet demiş  - Son ana kadar herşey değişebilir

Gidişin olada, dönüşün olmaya - Bir daha yüzünü görmeyeyim

Gizli öğür alan eşgere guzular  - Gizli yapılan herşey birgün açığa çıkar
Gorbagor olasan  - Kötülüklerle başbaşa kalasın

Gordan/Gordaki ölüleri çıkarmak  - Eski unutulmuşları gündeme getirmek.

Gördüğünden göz kirası, duyduğundan kulak parası – Gördüğü yada görmediği herşeyi istemek.

Gözlerin kör ola  - Beddua

Gözü kesmek - Başaracağına inanmak

Gözleri felfecir okumak  - Cin gibi birisi.

Gözleri fırlamak  - Cin gibi birisi.

Gün görmemiş sözler  - Hiç duyulmamış sözler
 

H

Hacı karısı ol  - Allah senden razı olsun

Hak değirmende olur  - Hak arama yeri burası değil

Her köyün bir soğan doğraması olur  - Herkesin bir stili vardır.

Hıldır hışıl  - Eski püskü, işe yaramaz

Hırs gelir göz kararır, hırs gider yüz kızarır  - Öfkeliyken karar verme

Hop demekle hoplanmaz  - Her iş öyle kolay değildir.
 

I - İ

İki gözüm önüme aksın ki  - İki gözüm kör olsun ki
İmanı gevremek  - Çok yorulmak

İt anasını köpek babasını tanımıyor   - Ortam curcunalı                     -

İt ayağı yemiş gibi gezmek  - Hiç yerinde durmamak

İtin değil sahibinin hatırı var   - Büyüyüğünün hatırı var

İtinen alâmete, kurdunan kıyamete kalasın - En kötü günlere kalasın
İtle kuraklık günde oynarsan yağmurlu günde üstünü çamur eder - Olmadık kişilerle dost olma
 

K - L

Kalın incelene kadar , incenin canı çıkar - Dayanacak gücü kalmamak 

Karayol  - Bilinmeyen ölüm 
Karayola gidesin  - Belanı bulasın, beddua
Karahisara kapı olmak - Çok çirkin

Kazık yutmuş gibi oturmak - Donup kalmak

Kemçük ağızlı  - Abuk subuk konuşan

Keyfimin kahyasımısın - Seni ilgilendirmez

Kıç üstü oturmak - Ummadığı tepkiyi (karşılığı) almak

Kıyıda gezdi ortada bulundu - Beleşçi

Koçluk kuzu , kom önünde belli olur  - Kişi iş başında belli olur
Köpeksiz köy buldun değneksiz geziysin  - Çok rahat olmak

Kurban etmek - Vermemek
Kurban kesmek  - Vermemek

Kurdeşen olmak  - Sürekli kaşınmak, yerinde durmamak

Kuru yerde sele gitmek  - Hiç olmayack işi yapmak

Küpte yumurta bulamaz  - Elinden hiçbir iş gelmez

Kurt gitti yazıya , meydan kaldı zilli tazıya  - Meydan acemi ve beceriksizlere kaldı
 

M

Mal sahıbına benzer  - Evladın huyu/karakteri anababasına benzer 
Mal sahıbına benzemezse haramdır  Evladın huyu/karakteri anababasına benzemelidir 
Mala sahip ister, oğul değil babası  - Mala ancak babalar sahiplik eder

Mıdara etmek  - Tenezzül etmek, ilgi duymak.

Mıdarası yok  - Umursamaz, enterese etmez

Mıdara tutmak  - Emaneten tutmak

Muhannede muhtaç olmak - Herşeye muhtaç kalmak
 

N

Na diyor Muhammet demiyor - Sözünden dönmüyor, asla evet demiyor

Nal mıh kesmek  - Çok üşümek
Nal mıh toplamak - Arkasından gelmek
Namet gözüme - Çok büyük yemin ederim ki

Nuh diyor peygamber demiyor - Asla evet demiyor

Nevrü dönmek  - Kafası karışmak
 

O - Ö

Ocağın bata, kapın kitlene  - Arayanın soranın olmasın

On dönüm bostan, yan geldi Osman  - Ohh ne rahat

Orta tarlanın tohumu  - Torpilli

Ortalığ ellialtıya gitti  - Herşey dağıldı ve karıştı

Ortalığı ellialtıya vermek  - Herşeyi dağıtmak, karıştırmak

Ottan köynek giymek  - Çok zorluk çekmek

Öküz öldü ortaklık bozuldu  - Menfaat gitti dostluk bitti

Ölmeye, itmeye, sürünesin  - Besbeter olasın 
Ölü görüp ağlamamış, düğün görüp oynamamış   - Görgü ve töre bilmez

Ölüm haktır yaşlılık olmasaydı  - Yaşlılık hiç istenilmeyecek şeydir.

Ölümden öte köy yoktur  - Başka çıkar yolu yok

Ömür törpülemek  - Yaşlanmak

Ömür törpüsü  - Baş belası

Önü kavurga kavuruyor, arkası harman savuruyor  - Bir türlü ısınamamak
 

P   

Palas pandıras                          - Apar topar

Paparayı yemek  - Azar işitmek, fırçalanmak

Pörtlek gözlü  - Kötü bakışlı
 

R 

Rüzgar adam alıyo  - Rüzgar çok kuvvetli esiyor

 

S  - Ş

Sabah doğan akşama baba der  - Çok çabuk büyümek, gelişmek

Sabahın şerri akşamın hayırından iyidir - Acele etme, sakin ol..

Saç sefadan , tırnak cefadan büyür  - rahatlık ve üzüntüyü anlatır

Saman elinse samanlık senin  - Başkasının malına çok tamah etme

Sedlere sığdırmak - Besbeter etmek

Sen ağa ben ağa inekleri kim sağa  - Bu işi kim yapacak?

Sen atlı da ben yaya mı?  - Beni neden beklemiyorsun?
Sen de sen eşit  - Beni dinlemiyor

Senden mezarım uzak  - Öbür dünyada bile seninle aynı yerde olmak istemem

Senin boyun devrile  - Belanı bulasın, beddua

Seni nedeyim  - Senden bana ne

Soluk almayasın  - Çözümsüz kalasın

Su gibi aziz olasın  - Allah senden razı olsun.

Su yolu etmek  - Çok sık gidip gelmek.

Surat eşgitmek  - Karşılaştığına menmun olmamak

Suya sabuna dokunmadan gidesen  - Kimseyle muhatap olmadan çıkıp gitmek
 

T  

Tahtalara gelesin  - Ölüm duası

Takke düştü kel göründü - gerçek sonunda ortaya çıktı

Tarla biçmemiş, tandır yakmamış - Hiçbir iş yapmamış
Tarla kal davar geçsin  - Erinmek, üşenmek

Tarlayı taşlı yerden , kızı kardeşli yerden alasın 

Taş attı da kolumu ağrıdı - Hiç çalışmadı ki

Tebelleş etmek  - Yanından ayrılmamak, başına bela olmak

Torpağlara belemek  - Öldürürüm

Torpağlara belenesin  - Ölesin, beddua

Toprağ başına   - Ölesin, beddua

Toprak başayn ola - Ölesin, beddua

 

U - Ü

Ummadık taş, yarar baş  - Sürpriz                              

Un uçmaz kepek kaçmaz  - Hiçbirşey kalmamak

Üç gün yatak, dördüncü gün toprak - Fazla hasta yatmadan ölmek

Üzerine diri yılan atsan  - Asla bir işi yaptıramazsın
 

V

Vakıtsız öten horozun başını keserler  - Yersiz konuşanı sustururlar           

Velveleye vermek - Karambol yaratmak

Vesvese yapmak - Karambol yaratmak

 

Y

Yazın cücüğünü güzün sayarlar  - Vaktinden önce hesap yapılmaz
Yazın ayrana, kışın yorgana muhtaç olasan  - Her zaman yokluk çekesin

Yalanı deme, haramı yeme, namazı koma - Herşeyi zamanında ve doğru yap

Yatsuluk töre o da olmaya göre  -  Bazı şeyler imkan ölçüsünde yapılır.

Yaza çıkardım danayı , beğenmez oldu anayı - Küçükler büyükleri beğenmez

Yazın cücüğünü güzün sayarlar  - Kar ve zarar hasat sonunda belli olur.

Ye iç kapıdan dışarı çıkma  - Hava çok soğuk

Ye keşgeği sür eşşeği  - Karnını doyur ve işe hemen başla
Yedik içtik gözden düştük - Karnı doyduktan sonra artık girmek zamanı gelmiştir.

Yer altında olmasında dağ ardında olsun  - Tek ölmesinde canı sağ olsun

Yorganı koymuş yastığa sıçıyor  - Hiç olmadık şeyleri yapıyor.  

Yumuşak atın, çiftesi sert olur  -  Yumuşak yüzlü insanların tepkisi sert ve kırıcı olur.

 

Z